Trauma en leren

Er was een landelijke studiedag voor mensen die lesgeven aan nieuwkomers. Ik had drie workshops op mijn lijstje staan. De tweede “workshop” betrof een lezing van Martine Delfos. Mijn manier van leren. Vertel me wat ik moet weten en ga niet spelen met werkvormen, zodat ik actief moet meedoen. Tijdverspilling, maar daar zijn de meningen over verdeeld.
Het liefst word ik geïnformeerd door iemand die het weet en mij snel en doeltreffend kan uitleggen (met of zonder beelden) wat ik moet weten om mezelf beter te laten functioneren.

Dat kan Delfos als geen ander. Ik ben na de lunch zelfs niet naar mijn derde workshop gegaan, zodat ik bij haar kon blijven zitten en de rest kon horen van wat ze te vertellen had. (Sorry, vluchtelingenwerk!)
Ze sprak over trauma en traumaverwerking. Ze leerde mij over witte stof in je hersenen die ervoor zorgt dat je bij de informatie kan, een soort glijmiddel zo stel ik me voor. Als die witte stof afneemt dan kun je minder goed of snel bij de plek komen waar de informatie zit.
Als je een groot trauma ervaart, bijvoorbeeld je bent getuige van de moord op een van je ouders, dan is dat te groot om te bevatten, te verwerken. Je hersens beschermen je door rond de plek in je geheugen een soort geul te maken. En alle verbindingen  worden afgebroken. De witte stof neemt af en wordt zelfs helemaal afgebroken er omheen. Je kunt er niet meer bij. Dat proces heeft tijd nodig.

Pas als je op een punt in je leven komt dat het goed gaat met je en je hersens denken dat je het wel aankunt, komen er weer verbindingen met het trauma. Dan kunnen herbelevingen en gevoelens boven komen, die heel intens kunnen zijn. Je lichaam denkt dat je het aankunt.

Als je dus een kind in je klas hebt, dat minder goed oplet, dat niet goed presteert, dan kan het zijn dat het moeilijk verbindingen legt, omdat de witte stof afgenomen is. Het is niet alleen moeilijker bij het trauma te komen, maar een afname van witte stof vertraagt natuurlijk ook de snelheid waarmee je bij je andere informatie komt.
Wat te doen met kinderen die een (oorlogs)trauma hebben? MET RUST LATEN! We moeten met z’n allen veel minder van kinderen in het algemeen gaan eisen. Er komen kinderen van het Voortgezet Onderwijs af met “vermoeidheidssyndroom”. Ze moeten vanaf jongs af aan teveel. School, huiswerk, sportclubs, muziekles, bijles… Laten we dit niet ook met vluchtelingen kinderen gaan doen.

Ze hebben rust nodig voor het proces in hun hersenen. Ze hebben geen goedbedoelde juf of meester nodig, die in dat trauma gaat wroeten. Onder het mom van: het is goed om erover te praten. Wij zijn geen therapeuten Het kind of later de volwassene bepaalt het tempo, of en wanneer er iets mee wordt gedaan.

Dat (en nog veel meer) neem ik mee naar huis. Ik begrijp ineens veel meer van mijzelf en anderen om me heen. De volgende dag moet ik natuurlijk weer gewoon naar school. Ik heb alle kinderen in een kring om mij heen zitten en ik vraag wat ze gisteren hebben gedaan. Dat is best lastig, want de kinderen in mijn klas zitten nog minder dan 8 weken op school op dat moment en hun woordenschat is nog zeer beperkt. Een kind vertelt dat zijn opa dood is. Eerst denk ik dat het gisteren is gebeurd, maar zijn broertje vertelt dan dat het in Syrië is gebeurd. Nu weet ik heel even niet hoe ik moet reageren, maar ik zie hoe nuchter ze er over praten en denk aan de witte stof. Ze weten dat het erg is, maar het gevoel komt er niet bij. En dat moet ook zo. Dus reageer ik heel rustig en nuchter en zeg dat ik dat verdrietig vind voor ze. Ik ga er niet verder op in. Dan vertelt het broertje dat dat nog niet alles was. Ze zijn namelijk ook beschoten, aan het geluid dat hij erbij maakt, denk ik door een automatisch wapen. Hun moeder en zij zijn er levend vanaf gekomen, maar de chauffeur niet. Het oudste broertje doet een bijna komische doodsact, als het niet zo echt was. Ook hier reageer ik op door. “Oh, poeh, dat was zeker wel schrikken hè?” Ja. Ik zie het meisje waarvan ik weet dat haar vader is overleden voor zich uit staren. Ze is er even niet. Dat lijkt me inderdaad het beste nu.
Waar komen opeens deze verhalen vandaan? Ze zeggen bijna nooit iets in de kring. Als ik vraag of er iemand nog iets leuks heeft meegemaakt, komt een van mijn leerlingen met  een nog heftiger verhaal. Ze zaten een keer te eten met z’n allen en “boem”. Heel erg schrikken. Ik begrijp het niet helemaal, omdat hij iets aanwijst bij zijn pols. Ik denk in eerste instantie, dat er een bom is afgegaan. Maar na een lange uitleg en veel gebaren blijkt het om een waterballon te gaan die hij om zijn pols had en die is geploft toen ze zaten te eten. Eindelijk kunnen we allemaal weer lachen.

We beginnen aan de les. Hun les, mijn les. Ik leer dagelijks misschien net zo veel als zij. Vandaag leerde ik dat  je de dingen hoort in de context waarin je denkt. Ik zat met mijn hoofd bij beschietingen in Syrië en het volgende verhaal vat ik op als een bomaanslag. Het was gelukkig slechts een waterbommetje. Blijf bij wat er verteld wordt, niet te snel denken dat je het weet.

De belangrijkste les: Zorgen dat de kinderen in rust zijn en zich fijn voelen en grenzen stellen. Niet te veel eisen van ze.

School is vakantie van trauma.

img_20160430_113831.jpg

 

Advertenties

2 reacties op ‘Trauma en leren

  1. Peter Leest mei 1, 2016 / 10:13 am

    Hallo Esther,
    Graag reageer ik op blogs e.d. die me inspireren, zoals die van jou: leuk om te lezen, helder en verfrissend. Maar ik zou er niet op reageren als ik het volledig met je eens ben. Jouw “met rust laten” wil ik graag nuanceren. Als ik dat “met rust laten”vertaal met stoppen met eeuwig pushen en vragen dan kan ik het er hartgrondig mee eens zijn. Dat is immer hèt recept om een kind ongelukkig en minderwaardig te laten worden. Vluchteling of niet.
    Maar mijn ervaring is dat dan het werk pas begint, dan wordt het spannend. Als je het kind dan alleen maar “met rust laat” doe je het groot onrecht aan. Dan geef je het kind de boodschap mee: “je kunt het niet en zult het ook nooit leren”. Belangrijk om te vermelden is dat ik vind dat iemand (kind of volwassen) niets hoeft te leren wat te hoog gegrepen is.
    Mijn ervaring met kinderen op de basisschool en middelbare school is dat de kennis geen probleem is. Maar, precies eigenlijk wat jij schrijft, het kind strak staat van de stress omdat het moet. Het moet leren, het moet de les afmaken, het moet verder. De kinderen die ik in mijn praktijk of op school zie zijn soms getraumatiseerd, vaak ook niet. Maar eigenlijk staan ze allemaal strak van de stress, van het moeten. En al ik dan eerst een ontspannen praatje met ze maak, over dingen die ze echt leuk vinden en daarna aan het werk ga, dan hebben ze een ontspannen werkhouding. Dan gaat het meestal goed. Alleen, vaak maar heel kort. Vijf minuten of zo, dan zit de stress er al weer ruimschoots in. Dan zijn ze door de spanning aan het onderpresteren en sociaal gewenste antwoorden aan het geven. Het leuke is dat als ik ze dan niet “met rust laat”, maar juist confronteer met hun “werkmoe zijn” en voorstel om te stoppen en de volgende keer verder te gaan. Dat alle kinderen binnen vier a vijf keer het trucje door hebben, er erg blij van worden en al gauw een half uur of soms, zelfs op de basisschool, een uur achter elkaar geconcentreerd en helder kunnen werken. Een genot om te zien, en ze genieten er zelf ook van! “oh, ik ben dus helemaal niet dom”.
    Ik wil er dus voor pleiten deze kinderen vooral niet met rust te laten, maar met extra zorg en aandacht te begeleiden…..

    Peter Leest

    Liked by 1 persoon

    • Esther Mikkers mei 1, 2016 / 10:19 am

      Helemaal mee eens. Ik bedoelde ook “het trauma” met rust laten en niet teveel pushen qua leren/werken. Maar natuurlijk wel stimuleren, aanmoedigen, bevestigen etc. Dank je voor je feedback.

      Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s